Najnovija dubinska analiza demografskih kretanja u poslednje tri decenije otkriva paradoksalnu sliku našeg kraja.
Dok administrativna teritorija grada beleži konstantan odliv stanovništva, samo urbano jezgro Požarevca ne samo da opstaje, već pokazuje statističku vitalnost kakvom se malo koji grad u unutrašnjosti Srbije može pohvaliti.
Istraživanje Poportala zasnovano na uporednim podacima popisa od 1991. do 2022. godine ukazuje na dramatičnu promenu demografske mape. Pre trideset godina, šira teritorija grada sa svojih 25 sela i opštinom Kostolac brojala je preko 81.000 duša. Danas je taj broj pao na nešto više od 68.600, što znači da smo za tri decenije izgubili čitav jedan grad srednje veličine.
Međutim, prava vest krije se u samom naselju Požarevac.
Suprotno očekivanjima o opštem izumiranju, u samom Požarevcu danas živi više ljudi nego 1991. godine. Dok je te godine gradsko jezgro imalo oko 41.700 stanovnika, najnoviji podaci govore o preko 42.500 stalno nastanjenih građana. Ovaj fenomen stručnjaci nazivaju „unutrašnjom migracijom“ – Požarevac je postao gravitaciona tačka koja privlači stanovništvo iz okolnih mesta poput Kučeva, Golupca i Malog Crnića, Petrovca na Mlavi, Žagubice Velikog Gradišta, Žabara ali i iz sopstvenih perifernih naselja.
Mladi i radno sposobno stanovništvo napuštaju ognjišta u selima i sele se u gradsku zonu tražeći zaposlenje u administraciji, energetskom sektoru ili rastućem uslužnom sektoru, čime se direktno kompenzuje negativan prirodni priraštaj.
Dijaspora i „prazni kvadrati“
Jedan od ključnih faktora koji je godinama zamagljivao realnu sliku jeste naša dijaspora. Popis iz 2022. godine bio je najprecizniji do sada jer je striktno odvojio one koji zaista žive u gradu od onih koji decenijama privređuju u inostranstvu. Upravo ta preciznost objašnjava „pad“ u ukupnom broju na nivou cele opštine – mi zapravo nismo izgubili stanovništvo samo u poslednjih deset godina, već smo konačno prebrojali one koji su odavno otišli.
Ipak, uprkos manjoj ukupnoj brojki, Požarevac proživljava građevinski bum. Paradoks je u tome što se broj stanovnika u gradu stabilizovao, ali se potreba za novim stanovima povećava, što ukazuje na promenu načina života – sve je više jednočlanih ili dvočlanih domaćinstava koja menjaju velika porodična imanja za funkcionalne stanove u centru.
Šta nas čeka do 2050?
Analitičari predviđaju da će se trend koncentracije stanovništva nastaviti. Požarevac se ubrzano transformiše u kompaktan, moderan regionalni centar. Iako će sela u okruženju nastaviti da stare i da se prazne, gradsko jezgro ima potencijal da ostane demografski stabilno, pod uslovom da zadrži status privrednog i administrativnog čvorišta istočne Srbije.
Ovo istraživanje nameće važno pitanje za lokalnu samoupravu: kako prilagoditi infrastrukturu gradu koji se više ne širi teritorijalno, već se „zgušnjava“ u svom centru?
