KNEZ MILOŠ OBRENOVIĆ
– srpski diplomata
Sin Višnje i njenog drugog supruga Teodora Mihailovića, siromašnog seljaka iz Crne Gore, osnivač dinastije Obrenović, Miloš Obrenović, rođen je 18. marta 1780. godine u selu Gornja Dobrnja kod Požege. (Prema: Radoš Ljušić, Knez Miloš (1783-1860): državotvorni vladar. Na spomeniku Knezu Milošu, koji se nalazi u Gradskom parku u Požarevcu, uklesana je godina rođenja 1780.
Vođa Drugog srpskog ustanka, obnovitelj državnosti Srbije, srpski knez, vladao je od 1815. do 1839. godine i od 1858. pa sve do smrti 1860. godine. Izvojevao je autonomiju Srbije u okviru Otomanskog carstva i dobio nasledno zvanje Kneza. Svoju vlast knjaz Miloš je započeo ratom i pokornošću, ali se docnije, od njegove „male“ vlasti u turskoj provinciji Srbiji, stiglo do samoupravne Kneževine, preko granica pašaluka.
Kada su svi mislili da je srpski narod satrt, Miloš je Srbiju „punio“ živim Srbima kolonizacijom. Oštroumni, neobrazovani „Knjaz“, došljake je ,za izvesno vreme, oslobađao danka i drugih dažbina, a od starosedelaca tražio da im izlaze u susret, pridržavajući se načela da se zemlja može držati samo ako se obrađuje. Do stvaranja novih baština toga vremena dolazilo se masovnim krčenjem, ograđivanjem obradivih površina, utvrđivanjem međa, pri čemu je zemlja dobijala na vrednosti i ceni. Na taj način zemlja je naseljena i posednuta, domaćini su se umnožili, a njihove baštine postale čvrste.
Požarevac kao grad, kao gradsko naselje, veliku zahvalnost duguje Knjazu Milošu T. Obrenoviću, svom oslobodiocu i prvom urbanisti, koji je Požarevac izabrao za svoju drugu prestonicu. O novoj čaršiji, po podizanju crkve, konaka za kneza i kneževiće, Joakim Vujić je 1826. godine zabeležio: „Ova varoš može imati 250 domova između kojih po čaršiji jesu mnogi trgovački i majstorski dućani, a izvan čaršije imaju domove rabotnici i zemljodelci.“
(Prema: Okružno zdanje Skupštine opštine Požarevac, Narodni muzej Požarevac, Požarevac, 1998.)
Oko Miloševog dvora u Požarevcu podignuto je više drugih državnih zgrada za potrebe administracije, vojske, služitelja i drugih službenika. „Godine 1837. otvorena je tu prva vojnička škola koja je bila prvi začetak našoj artilerijskoj školi.“ Blizu konaka bila je škola, a do “malog konaka“ – za kneževiće Milana i Mihajla, nalazila se kneževa kancelarija i pisarev stan. Miloš je započeo izgradnju svog konaka – dvorca aprila 1825. godine. Nasuprot kneževom konaku, u istoj avliji, knez je podigao konak za knjeginju Ljubicu, 1827. godine.
(Prema: M. Đ. Milićević, Kneževina Srbija, 1876.; list „Građanin“, br. 10, od 9. marta 1941. godine)
U godini obeležavanja 246 godina od rođenja Knjaza Miloša Obrenovića, kao arhivaliju meseca marta objavljujemo Ukaz Kneza Miloša, kojim se zabranjuje kupovina i prodaja devojaka za sklapanje braka i u sedam tačaka propisuje način i uslovi za obavljanje venčanja i svadbe. Dopis je upućen Josifu Momiroviću, protoprezviteru Nahije Požarevačke i sadrži pečat Beogradske Mitropolije i Miloša Obrenovića, Kneza Srpskog, vođe Drugog srpskog ustanka, utemeljitelja dinastije Obrenović.
Obradila: Mirjana Stepanović, viši arhivist ARHIVALIJA MESECA – MART 2026.
