Požarevačka trkališta i hipodrom
Jedan od zaštitnih znakova našeg grada (“brendova“) su Konjičko društvo i Ljubičevske konjičke igre (navodim ih ovim redom zbog godina osnivanja). Požarevac je bio i ostao jedan od centara konjičkog sporta na našem prostoru. Osnivanje prve ergele neizostavno je povuklo za sobom i mogućnosti takmičenja, trkačkih susreta i nadmetanja. Pored obaveza vezanih za obuku konjice za vojne potrebe, prirodna želja za takmičenjem i druženjem učinila je svoje. Tako se sledećim korakom u razvoju konjarstva kod nas i u Srbiji smatra osnivanje Dunavskog kola jahača “Knez Mihailo“ 1892. godine.
Nezaobilazni Mladen Vladimirović (“čika Mlađa“ koji je radni vek proveo u zavičajnom odeljenju požarevačke biblioteke), citiran je u “Reči naroda“ u broju od 29. avgusta 1989. godine. Prema njegovim zapisima, prvo trkalište Društva bilo je na požarevačkom vašarištu, tada velikoj utrini između kafane “Poslednji groš“ (koja je kasnije sazidana na mestu gde se sada nalazi benzinska pumpa NIS) i današnje železničke stanice. Za mlađe Požarevljane kao orijentir neka posluži prostor koji se sada nalazi na teritoriji mesne zajednice “Braća Vujović“ (nekadašnja mesna zajednica “Jugovo“ koja je ime dobila prema smederevskom građevinskom kombinatu istog imena, koji je na tom prostoru podigao neke od prvih požarevačkih zgrada, odnosno solitera, kako su se tada zvali). Recimo da je to prostor grubo omeđen nepravilnim romoboidom ulica Kosovska, Deligradska, Knez Milošev venac i Moše Pijade. Kao što vidimo, to nije ono vašarište za koje većina nas zna.
Prve privredno – viteške svečanosti u Požarevcu, pod nazivom „Đurđevske utakmice“, održane su 26. aprila 1892. godine na hipodromu u Požarevcu, koji je u čast Kneza Mihaila, utemeljivača modernog konjarstva, nosio naziv „Mihailovac“. Ovaj datum predstavlja početak rada Društva. Već 1893. godine uređena je staza i održane prve trke sa 60 grla. Trkalište nije dugo ostalo na tom mestu. Velika Morava, u to vreme veoma bogata vodom, prvi put je stigla i do sadašnjeg centra grada, poplavivši i trkalište. To se dogodilo 1897. godine. Zbog straha da se taj događaj ne ponovi, kao i zbog teško uklonjivog blata koje je bilo i izvor zaraze, rešeno je da se trkalište premesti. Koliko je Velika Morava uticala na gradnju Požarevca podsetimo činjenicom da stariji Požarevljani pamte poslednju veliku poplavu iz 1961. godine kada se Velika Morava poravnala s Ljubičevskim mostom. Kasnijom regulacijom korita i stvaranjem zaštitnih kaseta za odliv bujičnih voda grad je trajno zaštićen.
Posle ratnih iskušenja u kojima je braničevski kraj značajno učestvovao, požarevački hipodrom se polako sređuje i unapređuje, na novom mestu, nešto povučenijem od mesta sadašnjih tribina. Nakon višegodišnjeg prikupljanja sredstava konačno su 1935. godine izgrađene moderne pokrivene tribine sa 1.000 sedišta. Tu su održavani i sletovi društva “Sokol“. To masovno društvo imalo je u celoj tadašnjoj kraljevini preko 300.000 članova. Drugi svetski rat ponovo prekida razvoj konjičkog sporta. Sve što je u periodu između dva svetska rata izgrađeno, ratnim dejstvima je uništeno, broj konja je desetkovan, novoizgrađene tribine su srušene 1943. godine, celokupna arhiva je uništena, a hipodrom je opustošen.
Posle rata trke su se najpre odvijale na mestu koje se zvalo “Rupe“, iza nekadašnje pruge Požarevac-Dubravica, južno od sadašnjeg hipodroma, prema industrijskoj zoni. Taj deo grada stariji pamte kao Dušanovac. Podsetimo na to da se današnja ulica Iva Lole Ribara zvala Železnička, jer su njome gurani vagoneti u kojima se nalazila zemlja za nasipanje bare na mestu gde je kasnije nastalo opštinsko Zdanje. Sada se nastavak te ulice, od raskrsnice kod Vatrogasnog doma pa do hipodroma zove ulica generala Ilije Gojkovića, prvog osnivača “Dunavskog kola jahača ‘Knez Mihailo’ za okrug požarevački“, tada pukovnika. Inače, dugo posle rata “Rupe“ su služile Goranskom domu kao rasadnik karanfila i drugog ukrasnog cveća, a ta zemlja je korišćena početkom sedamdesetih i za nivelisanje terena prilikom obnavljanja stadiona fudbalskog kluba “Mladi radnik“.
Prve Igre grad je dočekao bez uređenog hipodroma. Na trkalištu koje se nalazilo na mestu gde je i sada hipodrom, postojale su male, “bagremove“ tribine, daleko od staze koju su prvi vlasnici popularnih “fića“ koristili za uvežbavanje. Za Igre to nije bilo dovoljno pa su skele sa “fosnama“, velikim građevinskim daskama koje su se koristile za izradu skela, iznajmljene od jedne beogradske firme. Tako su nastale i prve kakve-takve tribine. Već druge godine, zahvaljujući tom iskustvu, GIK “Stig“ je postavio tribine od svog materijala. Tako se radilo svake godine dok sedam godina kasnije, 1971. nisu izgrađene betonske. Te, velelepne, atraktivne i veoma funkcionalne tribine projektovali su u popularnom “brutalnom“ maniru “Stigovi“ vodeći arhitekti: Kujavac, Ademović i Stanojlović. Podsetimo da pridev “brutalno“ u arhitekturi ima drugačije značenje i odnosi se na masivne betonske površine, akcentovane prostore, kombinovanje jednostavnih oblika i materijala. Bilo je dvoumljenja da li da se tribine potpuno približe trkačkoj stazi, s mogućnošću organizovanja tradicionalnih promenada. Razlog za udaljavanje tribina od trkačke staze bilo je to što se ispred samih tribina odvijalo takmičenje u višeboju, pa je želja organizatora bila da publika ima što bolji pogled, uz mogućnost navijanja i bliskije atmosfere. Ima tumačenja da se na promenadu gledalo kao na “buržujsku naviku“ pa se i zbog toga odustalo od tog rešenja, no neka to ostane zabeleženo, ali samo kao pretpostavka.
Požarevački hipodrom je jedan od najstarijih sportskih objekata u Gradu Požarevcu i jedan od najstarijih objekata ove vrste u Republici Srbiji. Od njegove izgradnje, hipodromom upravlja Konjičko društvo „Knez Mihailo“. Na njegovom sajtu lepo i slikovito je opisano čime se domaćin ponosi i šta treba o hipodromu znati. On se nalazi se na udaljenosti od oko tri kilometra od centra grada i prostire se na površini od oko 50 hektara. Ispunjava sve uslove za održavanje takmičenja u svim disciplinama konjičkog sporta. Sportski deo hipodroma čine dve trkačke staze za održavanje galopskih i kasačkih trka, kao i jedan parkur za takmičenje u preponskom jahanju. Galopska staza je sa travnatom podlogom i duga je 1.580 metara. Kasačka staza je sa šljakastom podlogom i duga je 1.460 m. Parkur za takmičenje u preponskom jahanju je sa travnatom podlogom, dimenzija 60 x 80 metara. Obe trkačke staze i skakalište su „A“ kategorije. Ovaj deo hipodroma krasi spomenuta, velelepna betonska tribina koja prima oko 5.000 gledalaca u više nivoa, sa specijalno izgrađenom ložom i mestima za kamere i komentatore. Pored trkačkih staza, na hipodromu postoji i jedna trening staza sa peščanom podlogom, duga 2.000 metara. Na hipodromu postoje četiri štalska objekta sa ukupnim smeštajnim kapacitetom za 77 grla. U neposrednoj blizini štalskog kruga nalaze se i padoci koja se koriste za ispust konja i za rekreativno jahanje. Lepu sliku požarevačkog hipodroma upotpunjuje i restoran “Hipodrom 2003“ koji svim posetiocima pruža dobru i kvalitetnu uslugu.
I da ne zaboravimo – Požarevac je jedina opština u Srbiji koja ima dva hipodroma, odnosno trkališta. Drugo je u Kasidolu, “selu vitezova“, a ono zaslužuje posebnu priču.
U sledećem nastavku: “Igrali se konji grani – Ljubičevo“.
Tekstove objavljujemo utorkom.
Naslovna fotografija: dr Marko Stevanić
Diplomirao na FDU u Beogradu, na grupi scenska produkcija (nekada – organizacija scenskih i kulturno-umetničkih delatnosti). Radio u Centru za kulturu Požarevac. Sada je u penziji.
Član međunarodnih stručnih žirija filmskog festivala “Sergej Bondarčuk“ u Volokolamsku, gradska oblast Moskve i pozorišnog festivala “Bosfortski agoni“ u Kerču, Krim , Ruska Federacija.
Dobitnik dve Oktobarske nagrade – Grada Beograda i Grada Požarevca.
Član Skupštine Matice srpske.
Supermoderator foruma MyCity Military i stalni saradnik sajta Oružje online.
Bavi se filmskom, pozorišnom i književnom kritikom.
