Dobro jutro, Vijetname!
O Vijetnamskom ratu snimljeno je preko 500 filmova i serija. Mnogi autori su se Vijetnamom bavili direktno, kao područjem operacija, žanrovski se opredeljujući za uvek interesantnu oblast ratnog filma, odnosno filma o ratu. Drugi su Vijetnam koristili kao povod za razmišljanje i estetičke analize. Kritičari su saglasni u tome da su svi ratni filmovi u svojoj suštini antiratni, te su stoga napravili svoju listu najuticajnijih filmova o Vijetnamu, a evo i moje liste:
- “Taksista“ (Taxi Driver, 1976), film Martina Skorsezea koji se bavi vijetnamskim sindromom na vrhunski način, ne prikazujući sam Vijetnam. Pojedinac, ogorčen i frustriran, na svoj način rešava situaciju, slučajno se našavši na pravoj strani, u borbi protiv kriminala.
- “Povratak kući“ (Coming Home, 1978), maestralni film Hola Ešbija sa laureatima Džejn Fondom i Džonom Vojtom. Možda i najbolji antiratni film, klasa za sebe. U tom filmu sve se otrglo iz ruku svemoćne (i često nevidljive) vlasti i prešlo na stranu pojedinca. Antiratni govor glavnog junaka pred učenicima jedne škole jeste nešto što treba svrstati u retoričke zbirke.
- “Lovac na jelene“ (The Deer Hunter, 1978), film Majkla Ćimina koji u stilu Sema Pekinpoa ne prećutkuje najprljavije trenutke rata, ali i najdublje ljudske vrline. Potencirajući lokalnu zajednicu kao izvor sloge, reditelj bravurozno prikazuje na koje sve načine se može steći, ili izbeći, vijetnamski sindrom.
- “Apokalipsa danas“ (Apocalypse Now, 1979), film Frensisa Forda Kopole za koji mnogi kritičari kažu da je „najrokerskiji“ film svih vremena. Zaista, svi filmovi o Vijetnamu ilustrovani su vrhunskom rok i pop muzikom toga doba, a sam film je slučajno završen jer su se sredstva za njega prikupljala u toku filma, što je vrlo neuobičajen postupak u produkcijskom sistemu Holivuda.
- “Bojevi metak“ (Full Metal Jacket, 1987). Naslov filma je teško prevesti običnom sintagmom, već opisno, pa neka ostane ovako kako je kod nas i bio u distribuciji. Stenli Kjubrik, čovek koji je zauvek promenio pogled na žanr naučne fantastike, opredelio se da napravi, praktično, dva filma, spajajući obuku sa ratnom zbiljom. Lik narednika Hartmana bio je tako upečatljiv, da su njegov glas i pojava iskorišćeni u video-igrama. Oprezni Pentagon lako je prepoznao sve antiratne poruke ovog izvanrednog filma, pa je autorska ekipa film realizovala u jednoj vojnoj bazi u Velikoj Britaniji.
- “Žrtve rata“ (Casualties of War, 1989). Brajan de Palma je ovim potresnim filmom dokazao da s pravom pripada čuvenoj trojci najtalentovanijih reditelja svoje generacije jer je sa uspehom režirao ne samo horore, već i vruhunska umetnička dela. U ovom filmu on se na izuzetno inteligentan način bavi metamorfozom tzv. normalnih i moralnih ljudi u zveri. Kao i uvek, u ratu su pored istine, glavni poraženi moral i čast.
- Tu je nezaobilazni vijetnamski veteran, Oliver Ston sa svojom trilogijom “Vod“ (Platoon,1986), “Rođen četvrtog jula“ (Born on the fourth of July, 1989) i “Nebo i zemlja“ (Heaven & Earth,1993). Treba istaći da je za film „Vod“ scenario napisan prema knjizi Dejla A. Daja, vijetnamskog veterana, koji igra majora Sinka u istom filmu. Poznati kritičar američke administracije, nije morao da traži alibi za svoja dela. Učešće u ratu davalo mu je za pravo da snimi scene koje po svojoj surovosti gotovo da nemaju premca, a publiku uvode u potpuno realističko doživljavanje rata. Ovu listu svakako bismo mogli proširiti i s filmovima Forest Gamp, Polja smrti i mnogim drugim koji ne zaostaju za nabrojanim ostvarenjima.
- Ipak, posebno treba obratiti pažnju na film “Dobro jutro, Vijetname“; u njemu možemo videti kako funkcioniše mehanizam rutine i unutrašnje moći jedne države. Pod bezazlenom sintagmom “nacionalna bezbednost“, sve je dozvoljeno i moguće, pa i uklanjanje najpopularnijeg radijskog voditelja koji se vešto podsmevao ne samo ratnoj zbilji, već pre svega propagandnoj mašineriji koja je to želela da prikrije. To što je on slomljen i sklonjen, možda je i najveća poruka ovog filma – proći će nekoliko dana, pričaće se o tome i ljudi će zaboraviti…Ali, kao što vidimo, Vijetnam nije zaboravio niko. Bio sam u prilici da gledam i vijetnamske ratne filmove na festivalima, pa oni zaslužuju i posebnu priču. Ni Vijetnamci nisu ćutali, a imali su čime i da se pohvale. Pobedili su dve svetske velesile uz dvocifren broj njihovih saveznika, pri čemu su i oni sami imali dobre saveznike.
U sledećem nastavku: “Operacija na otvorenom srcu“
Tekstove objavljujemo utorkom
Diplomirao na FDU u Beogradu, na grupi scenska produkcija (nekada – organizacija scenskih i kulturno-umetničkih delatnosti). Radio u Centru za kulturu Požarevac. Sada je u penziji.
Član međunarodnih stručnih žirija filmskog festivala “Sergej Bondarčuk“ u Volokolamsku, gradska oblast Moskve i pozorišnog festivala “Bosfortski agoni“ u Kerču, Krim , Ruska Federacija.
Dobitnik dve Oktobarske nagrade – Grada Beograda i Grada Požarevca.
Član Skupštine Matice srpske.
Supermoderator foruma MyCity Military i stalni saradnik sajta Oružje online.
Bavi se filmskom, pozorišnom i književnom kritikom.
