Srpska pravoslavna crkva i njeni vernici 27. septembra obeležavaju Vozdviženje časnog Krsta, u narodu poznato i kao jesenji Krstovdan.
Na jesenji Krstovdan proslavlja se događaj tokom kog je Konstantin Veliki (potonji Sveti car Konstantin) zaustavio progon hrišćana i podigao krst u Rimu kao simbol pobede nad carom Maksencijem.
Crkva, pak, 27. septembra obeležava dva značajna događaja u hrišćanstvu – pronalazak Časnog krsta na Golgoti na kom je razapet Isus Hrist i povratak Časnog krsta iz Persije u Jerusalim. Naime, relikvija od neprocenjivog duhovnog značaja za hrišćane nije sve vreme bila u Svetoj zemlji – nošena je kao trofej iz Jerusalima u Persiju, da bi bila vraćena tamo gde pripada – Crkvi Svetog groba na Golgoti. Ipak, često se spekuliše da su delovi Časnog krsta zapravo završili u Notr Damu u Parizu, bazilici Santa Kroče u Rimu i katedrali u Briselu, dok se Cetinjski manastir pominje kao mesto na kom se zasigurno nalazi čestica ove relikvije.
Časni krst, najpoznatiji religijski simbol hrišćanstva, predstavlja relikviju koja za vernike ima neprocenjiv duhovni značaj. Krst na kom je razapet Isus Hrist prati čudesna priča o nastajanju drveta od kog je krst napravljen, preko njegovog pronalaska vekovima kasnije i očuvanja svetinje u Jerusalimu koja postoji do današnjih dana.
Po verovanju, drvo od kog je napravljen Časni krst ima neobičnu i u isto vreme strašnu istoriju. Biblijsko predanje kaže da je praotac Avram sa suprugom Sarom, ne znajući, u Hebronu ugostio tri anđela koji su mu u znak zahvalnosti na ukazanom gostoprimstvu dali tri štapa – od kedra, bora i kiparisa. Ta tri štapa Avram je ubrzo dao Lotu iz Sodome koji je u pijanstvu obljubio svoje ćerke i strašni greh ispovedio praocu.
Lot je iz Sodome došao u Jerusalim, posadio dobijene štapove jedan uz drugi i zalivao ih što vodom, što svojim suzama pokajanja, po jednoj tradiciji 33, a po drugoj 40 godina. Iz njih je izraslo jedno drvo. Kad je pravljen Solomonov hram drvo je posečeno sa namerom da bude iskorišćeno za gradnju hrama. Ali, drvo je, opet po predanju, na čudesan način počelo da menja zapreminu, pa nije iskorišćeno za gradnju hrama, već je ostavljeno da trune nedaleko od današnje zgrade Kneseta. Upravo od tog drveta, posečenog i ostavljenog, jer je bilo neupotrebljivo za izgradnju Prvog hrama, kasnije je napravljen krst na kom je razapet Isus Hrist.
Na mestu na kom je drvo raslo, zalivano suzama Lotovog pokajanja, podignut je manastir Časnog krsta. I koliko je priča o trojednom drvetu čudesna, toliko je čudesan i istorijat ove svetinje koja spolja liči na tvrđavu. Podignuta je u 6. veku, bila je dom mnogim monasima, ali je krajem 13. veka pretvorena u džamiju. Ipak, 33 godine kasnije vraćena je hrišćanima. Prilikom obnove urađene su freske koje i dan-danas postoje na zidovima ove svetinje, a na mestu na kom je raslo trojedno drvo hodočasnici se danas mole s posebnom pobožnošću.
Koliko je manastir Časnog krsta oduvek bio važan za hrišćane sa naših prostora dovoljno govori i podatak da je prvi srpski arhiepiskop Sveti Sava bio jedan od ktitora ove svetinje.
