Povodom 11. oktobra – Dana oslobođenja Velikog Gradišta u Drugom svetskom ratu, danas je u gradskom parku održan komemorativni skup kod spomen obeležja stradalim borcima i žrtvama rata.
Polaganjem venaca počast su odale delegacije Ministarstva odbrane i Vojske Srbije, opštine Veliko Gradište na čelu sa predsednikom Draganom Milićem te predstavnici Društva za negovanje tradicija oslobodilačkih ratova do 1918. godine i Udruženja Herojska 549. motorizovane brigade iz Velikog Gradišta, u prisustvu predstavnika lokalnih institucija i građana.
Prisutnima se obratio predsednik Društva za negovanje tradicija oslobodilačkih ratova Joja Štrbac podsetivši na 81. godišnjicu oslobođenja Velikog Gradišta od fašizma, upravo na današnji dan 1944. godine, kao i na velike žrtve koje je taj rat odneo.
Veliko Gradište je okupirano 14. aprila 1941. godine, dok je, kako je naveo, u Hrvatskoj već proglašena NDH kada je formirana ustaška vlast i počeo progon i ubijanje srpskog življa, naročito u tada formiranim logorima.
On je izneo činjenice da je, početkom okupacije, iz Ramskog sreza odvedeno u zarobljeništvo oko 5.000 građana. Narod je tada pristupio oružanoj borbi i formiran je Požarevački partizanski odred sa komandantom Veljkom Dugoševićem na čelu koji je, već krajem novembra, poginuo u borbama. U znak odmazde zbog akcija u Ramskom srezu nemačke okupacione snage 20. septembra 1941. godine bombarduju Beograd, nanoseći velike gubitke gradu i zemlji.
“U borbi za slobodu Velikog Gradišta pale su ogromne žrtve – poginuli su i komandant Žika Popović, Boško Vrebalov, Natalija Dugošević, Vera Vrebalov, Buđoni… Živote je u tim borbama dalo preko 500 građana.
Ulaskom jedinica Požarevačkog odreda i 25. srpske udarne divizije – 18. i 19. brigade, pristupilo se mobilizaciji boraca za popunu ovih brigada. Do kraja oktobra mobilisano je oko 1.000 do 1.500 boraca samo sa područja Ramskog sreza, sa područja opštine Veliko Gradište“, rekao je Štrbac.
Prvi borci sa područja ove opštine pali su u borbama za oslobođenje Kraljeva, a borba se nastavila prema Čačku, Novoj Varoši, Bajinoj Bašti, Zvorniku a, prešavši u Bosnu, nastavljene su za oslobođenje Tuzle, Modriče i dalje. Borbe su potom nastavljene prema Kozari, Dubici, Kostajnici, odakle prelaze u Hrvatsku, gde je, u žestokim okršajima za oslobođenje Zagreba, stradao i poslednji borac sa područja ove opštine.
Samo iz ove divizije, poginuo je 371 borac, u najvećem broju iz Velikog Gradišta, Rabrova i Topolovnika.
Te, 1941. godine, između Velikog Gradišta i Kumana, na mestu zvanom Prevod, nemački vojnici streljali su četrnaestoro meštana, od kojih i jedno dete koje je jedino preživelo. Venac je danas položen i na spomen obeležje na ovom mestu.
Sećajući se svih predaka i žrtava za slobodu zemlje, ovom prilikom, venci su svečano položeni i na spomenik junacima iz Prvog svetskog rata.
