Praznik Svetog Save, ktitorska je slava Hilandara

Pri rođenju Rastko Nemanjić – Sveti Sava bio je raški plemić iz vladarske porodice Nemanjića.

Najmlađi sin srpskog župana Stefana Nemanje – princ Rastko, čije je monaško ime Sava, živeo je od 1169. godine (po drugim podacima rođen je 1175. godine), do 1236.

Rastko Nemanjić je u Nikeji 1219. od vizantijskog cara Teodora Laskarisa i vaseljenskog patrijarha Manojla i Haritopula izdejstvovao autokefalnost (samostalnost) srpske crkve i srpsku arhiepiskopiju, za čije je središte odredio manastir Žiču.

Na mestu gde je sada Pećka patrijaršija, još je za života Svetog Save (arhiepiskop 1219-1233) osnovan metoh manastira Žiče, tadašnjeg sedišta srpske arhiepiskopije.

Želeći da središte srpske crkve bude na manje ugroženom mestu i bliže središtu države, arhiepiskop Arsenije I (1233-1263) podigao je na tom žičkom metohu kod Peći Crkvu Svetih apostola.

Sveti Sava je preminuo u tadašnjoj bugarskoj prestonici Trnovu 25. januara 1236. godine, na povratku iz hodočašća u Jerusalim, posle jedne diplomatske misije za Bugarsku arhiepiskopiju.

Prema zapisima iz tog vremena, glas o smrti Rastka Nemanjića stigao je u Srbiju dva dana kasnije, 27. januara i taj dan je crkva ustanovila kao praznik kojim se obeležava uspomena na njegov život i delo.

Mošti Svetog Save su iz Trnova prenete i sahranjene u manastir Mileševa 1237. godine. Sinan Paša je njegove mošti spalio 1594. godine na Vračaru gde se danas nalazi spomen hram koji mu je posvećen.

Srbi su u vreme Svetog Save bili pred velikim izazovima i verovatno bi na kraju, da ga nije bilo podlegli uticaju rimokatoličkog zapada.

Praznik Svetog Save, ktitorska je slava Hilandara koja će i ovaj put okupiti brojne goste, među kojima su i monasi iz ostalih svetogorskih manastira i eparhija Srpske crkve.

Sveti Sava je napisao da ne gradi Hilandar sebe radi, već zbog svoga naroda, jer gde će se sveštenstvo bolje obučiti i odakle će lepšu dogmu u Srbiju preneti.

Podignut kao obrazovni centar, Hilandar i danas projektuje duboku predanost molitvi i zrači moćnu energiju, kako su i zamisli njegovi graditelji, Stefan Nemanja i sin mu Sava, srpski svetitelji.

Hilandar je jedina srpska kuća koja nikada nije osvojena, koja živi bez prekida više od 800 godina. I kada se desio požar u noći imeđu 4. i 5. marta 2004. monasi nisu obustavili služenje verskih službi ne odstupajući od molitve Bogu.

Sveti Sava osnovao je i Prvu srpsku bolnicu u manasitru Hilandar.

Uspomenu na Svetog Savu čuva i Manastir Svete Katarine u Egiptu nastao na svetom mestu na Sinajskoj gori.

Taj manastir koji se prema rečima oca Justina, može pohvaliti neprekidnom istorijom dugom 1.700 godina uz neprocenjive vrednosti, poput delova iz prve Biblije ili ikone Isusa Pantokratora, osim sećanja na boravak Svetog Save čuva i najstariji sačuvani psaltir na staroslovenskom – srpski psaltir.

Postoji mnogo srpskih narodnih verovanja vezanih za Savindan, među kojima i to da će se ako na Svetog Savu grmi desiti važni događaji u zemlji.

Mnoge zanatlija iz Srbije – užari, mutavdžije, opančari, obućari… Svetog Savu smatrale su svojim patronom i uzimale njegov dan za esnafsku slavu.

U mnogim krajevima Svetog Savu naročito praznuju stočari.

Mnogi srpski narodni običaji oko Svetog Save vezani su i za stoku i za strah od vukova pa se tako pred Savindan stoka nije smela terati u šumu iz straha od vukova, jer bi to za nju bilo pogubno.

Takođe, tih dana ništa se nije smelo raditi sa sečivom, britve nisu otvarane da bi vucima čeljusti ostale sklopljene, a žene nisu smele ništa bojiti u crveno da vuci ne bi klali stoku.