Požarevac krije neverovatne priče koje često ostanu u senci onih najpoznatijih simbola grada. Evo jedne zanimljivosti koja baca potpuno drugačije svetlo na istoriju i svakodnevicu požarevačkog kraja.
Malo je poznato da je Požarevac bio jedan od pionira košarke u staroj Jugoslaviji. Pre nego što je ovaj sport postao nacionalni fenomen u Beogradu, u Požarevcu su se tridesetih godina prošlog veka igrale utakmice na improvizovanim terenima. Grad je imao jedan od prvih košarkaških klubova, a strast prema ovom sportu se širila brže nego u mnogo većim centrima tog vremena.
Košarka u Požarevac nije stigla slučajno, već kroz Sokolsko društvo. Sokoli su bili ključni za uvođenje „hazene“ (stari oblik rukometa) i košarke na ove prostore. U Požarevcu su se tridesetih godina prošlog veka košarkaška pravila učila iz priručnika koje su donosili studenti iz inostranstva, a prvi tereni su bili zapravo obična zemljana dvorišta sa improvizovanim obručima bez mrežica.
Zanimljivo je da su glavni „ambasadori“ košarke u Požarevcu bili mladi ljudi koji su se školovali u inostranstvu ili Beogradu. Oni su donosili prve prave lopte, koje su tada bile prava retkost i luksuz. Postoje zapisi da su se prve nezvanične utakmice igrale u okviru đačkih družina, gde se košarka smatrala „modernom i egzotičnom“ igrom, za razliku od tada već dominantnog fudbala.
Iako se zvanična istorija jugoslovenske košarke često vezuje za 1945. godinu i Kalemegdan, Požarevac ima dokumentovane sportske aktivnosti koje sežu duboko u predratni period. Klub koji je kasnije nastao direktan je naslednik te rane strasti. U lokalnim arhivima se mogu naći podaci o sportskim sletovima na kojima je košarka demonstrirana kao veština koja zahteva „intelekt i brzinu“, što je privlačilo tadašnju gradsku omladinu.
U nekim sportskim memoarima pominje se da su se prve lopte u Požarevcu često izrađivale kod lokalnih sarača (zanatlija koji obrađuju kožu) po uzoru na one fudbalske, ali sa drugačijim unutrašnjim mehom kako bi bile lakše i bolje odskakale. To ukazuje na to da je grad bio spreman da samostalno „proizvede“ uslove za igru kada oprema nije bila dostupna.
Kada se zagrebe dublje u arhive i sportska sećanja, postoje dva ključna imena i jedan specifičan događaj koji direktno povezuju Požarevac sa samim korenima srpske košarke:
1. Veza sa Vilijamom Vilandom
Najkonkretniji podatak koji povezuje Požarevac sa „zvaničnim“ početkom košarke je boravak Vilijama Vilanda, izaslanika Crvenog krsta, koji je 1923. godine doneo prve košarkaške lopte u tadašnju Kraljevinu SHS. Iako je Beograd bio centar, zabeleženo je da su njegovi saradnici i on obilazili veće gradske centre u unutrašnjosti (poput Požarevca i Valjeva) kako bi u okviru Sokolskih društava demonstrirali novu igru. To objašnjava zašto se Požarevac smatra jednim od mesta gde je „seme bačeno“ mnogo pre nego što je košarka postala masovna.
2. Ličnost Velje Baunoka
U lokalnoj sportskoj istoriji često se pominje ime Velimira Velje Baunoka, svestranog sportiste koji je bio jedan od pionira košarke u Požarevcu. On je, zajedno sa grupom entuzijasta, učestvovao u organizaciji prvih utakmica koje su se igrale na terenu današnje Politehničke škole. Ti susreti nisu bili deo zvanične lige (koja tada nije ni postojala), već su nazivani „propagandnim utakmicama“ jer im je cilj bio da se narodu pokaže sport koji nije fudbal.
3. Godina 1941. – Prvi „veliki“ meč
Iako je rat bio na pragu, postoje podaci da je neposredno pred Drugi svetski rat u Požarevcu održan jedan od prvih međugradskih susreta između požarevačke omladine i gostiju iz Beograda. To je bio trenutak kada je košarka prestala da bude samo „vežba na sletu“ i postala takmičarski sport. Činjenica da su Beograđani dolazili u Požarevac da igraju utakmicu tridesetih godina govori o tome da je u gradu već postojao formiran tim i teren koji ispunjava minimalne uslove.
4. Prvi koševi u gradu
Prvi pravi koševi u Požarevcu nisu imali table od šperploče, već su bili pričvršćeni direktno na stubove ili zidove zgrada u dvorištu Sokolane. Konstrukcije su bile od kovanog gvožđa koje su radile lokalne zanatlije. Ti obruči su decenijama stajali kao nemi svedoci vremena kada se košarka učila iz novinskih isečaka i stranih časopisa.
U vremenu kada su dvorišta odjekivala tapkanjem lopte, a lokalni patriotizam se merio žarom na betonu, Požarevac je disao košarku. Dok su se urbanistički planovi menjali, a zgrade nicale tamo gde im možda i nije bilo mesto, jedna grupa entuzijasta odlučila je da ispiše sopstvenu istoriju. Više pročitajte OVDE.
